Lectura en el Arriaga. El día 16 de junio, de 8.00 a 20.00 horas. Participarán 400 personas.
Unai Elorriaga y Juan Garzia. Hablarán mañana día 2 sobre 'Hamaika pauso' y su autor.
Arantxa Urretabizkaia y Jon Juaristi. Conversarán el 9 de junio.
Eider Rodríguez y Ur Apalategi. Cerrarán el ciclo el 15 de junio.
Ramón Saizarbitoria (San Sebastián, 1944) tendrá que madrugar el próximo 16 de junio. Le espera un día largo que para él empezará a las 8.00 horas en el Teatro Arriaga. Él será el primero en leer una parte de su novela 'Hamaika pauso', y después vendrán otros 399 lectores que harán lo mismo dentro de la segunda edición de la 'Fiesta de los alumnos de euskara', organizada por el Forum del euskaltegi Bilbo Zaharra.
A esta celebración de la novela de Saizarbitoria acudirán escritores como Lourdes Oñederra, Iban Zaldua, Toti Martínez de Lezea y Mikel Hernández Abaitua. También políticos como el alcalde de Bilbao, Iñaki Azkuna; los diputados generales de Vizcaya y Guipúzcoa, José Luis Bilbao y Markel Olano; las consejeras de Educación y de Cultura, Isabel Celaá y Blanca Urgell; los sindicalistas Unai Sordo y Txiki Muñoz; y el obispo Mario Iceta.
La novela se publicó hace casi veinte años y al autor le costó otros tantos escribirla. Traducida al castellano como 'Los pasos incontables', la obra está protagonizada por Iñaki Abaitua, un escritor que elabora un diccionario de euskera patrocinado por una caja de ahorros. Este trabajo le pone en contacto con Eduardo Ortiz de Zárate, miembro de ETA. Y este a su vez le presenta a Daniel Zabalegi, que acaba fusilado en el paredón durante los últimos coletazos del franquismo.
La obra reconstruye la experiencia de la generación vasca que tenía alrededor de 30 años a mediados de la década de los setenta. «Muchos de ellos sintieron la necesidad de no defraudar a sus padres, de ser héroes siendo gudaris, aunque luego se probó que la tarea era imposible», declaró el autor a este periódico cuando presentó la novela.
Según Saizarbitoria, aquellos jóvenes que buscaron la utopía terminaron por fortalecer un grupo terrorista que no guardaba ninguna relación con sus ideales. Por esta razón, decía el escritor, el argumento de su libro es «trágicamente pertinente».
Encuentros
La lectura en el Arriaga viene precedida de una serie de encuentros sobre la novela, que arranca mañana con Unai Elorriaga, autor de 'Un tranvía para SP', y Juan Garzia, traductor al euskera de 'Pedro Páramo', de Juan Rulfo. Una semana después, el 9 de junio, será el turno de dos escritores que conocen bien al homenajeado, Arantxa Urretabizkaia y Jon Juaristi, traductor de la novela al castellano. El 15 de junio, un día antes de la lectura, cerrarán el ciclo Eider Rodríguez y Ur Apalategi.
Es el segundo año que se celebra esta iniciativa. El año pasado, el mismo número de personas leyó 'Haur besoetakoa', de Jon Mirande, una obra polémica, también por su contenido sexual.
Entrevista
Ez ditu Ramon Saizarbitoriak (Donostia, 1944) elkarrizketa asko eskaintzen. Ez du batere gustuko "argitaratzeak dakarren guztia" eta atzeraka egiten diote mahai-inguruek, "aurreraka baino". Bibliografia oparoa eta aberatsa du baina, eta ezin ondorioz jasotzen dituen omenaldiak ekidin
Ander Egiluz Beramendi - Domingo, 12 de Junio de 2011 DEIA
Donostia. Bilbo Zaharra Forumak hirugarren urtez antolatu du Klasikoen irakurketa jarraitua deritzon ekimena eta, aurten, idazle donostiarraren Hamaika pauso lana du ardatz. Hilaren 16an izango da hori, Arriaga antzokian. Aurretik, baina, eleberriaz berba egiteko hiru jardunaldi prestatu dituzte. Horietako azkena, Eider Rodriguez eta Ur Apalategiren parte hartzearekin izango da eguaztenean. Euskaltzaindiaren Bilboko egoitzan, 19.00etan.
Asko idatzi eta esan da 'Hamaika Pauso'-ren inguruan. Ba al dago oraindik zer aipatu?
Ez baitakit nik oso ondo zer esan eta idatzi den liburuaren inguruan, neure buruari buruz irakurtzeak lotsa pixka bat ematen dit-eta. Gainera, ez uste nobela erabat gogoan dudanik.
Hamahiru urteko isilaldiaren osteko lanak ez du markarik uzten?
Bai, bai... Xehetasunak dira oroitzen ez ditudanak. Zer nahi nuen argi nuen nik: hemengo testuinguruan, hemengo gizon bat heriotzera kondenatzea eta akabatzea. Eta horrek eragiten duen zirrara erakustea, eta guzti horren absurdoa ere. Nahiko absurdoa iruditzen baitzait herio- tza berez, Jaungoikoak barka, nahiz eta batzuk zentzua aurkitu nahi dioten. Horrelako heriotzak, gainera, are absurdoagoak iruditzen zaizkit.
Heriotzaren absurdoa diozu...
Heriotza ere bizitza dela esaten duen literatura eta mistika hori ez zait oso sinpatikoa egiten. Egia da bizitzak berak eramaten zaituela heriotza desiratzera: zahartzen zara, baliabiderik gabe geratzen zara, ahultzen zaizu gorputza, minak dituzu, gabeziak... Hori horrela da, baina badute batzuek heriotza idealizatu nahi bat, batere sinpatikoa egiten ez zaidana.
Adinak ala bizipenek bultzatzen zaituzte heriotzaz hausnartzera?
Haurtzaroko pasadizo batetik datorkit heriotzaren inguruko gogoeta. Ifniko Gerraren garaian, hamairu bat urte nituela, San Bartolome kaleko (Donostia) atezain baten semea heriotz zigorrera kondenatu zuten. Soldaduzkan zegoela gerrara bidali zuten eta, guardia egiten zegoela, berak kontrolatu beharreko esparruan akatu zituzten ofizial bat eta beste goi kargu bat. Baina bera ez, berak lo hartu zuelako. Horregatik kondenatu zuten heriotz zigorrera. Soldaduzkara joandako hemeretzi urteko gazte batek horrela hil behar izatea ere... Eta hara joan behar izan zuten gurasoek bera despeditzera. Lan asko eman zidan gertakari horrek, gau asko. Ze absurdoa! Lo hartu izanagatik... Ezin zitekeen hori erremediatu? Bada, ideia horretatik tiraka, aspaldiko flash horretatik datorkit neuri guzti hau.
Gaurkotasuna izaten jarraitzen du 'Hamaika pauso'-k?
(Asko pentsatu ostean) Hau esatea ez da erraza, gaizki interpretatu daitekelako, baina nik uste dut Hamaika pauso euskal literaturan klasiko izatera iritsiko dela. Horren esperantza dut. Xehetasunak eta anekdotak alderatuta, uste dut beti egongo dela garaian-garaiko irakurleari interesante gertatuko zaion zerbait.
Garaien muga gainditzen du, baina Euskal Herrikoa? Unibertsala da 'Hamaika pauso'?
Gaiak beti dira unibertsalak, gu unibertsalak baikara. Eta Euskal Herriko fenomeno hau, terrorismoa, oso geurea izanda ere unibertsala da. Idazterako orduko jarreran datza unibertsaltasunak. Alegia, ez idaztea herrikideei zerbait irakasteko.
Diktadura garaiko lan askok bazuten kutsu hori.
Kontua da neure belaunaldia izan zela Europara joan zena ikastera. Eta kanpoan askatasuna, ohitura berriak, sexualitatea, gizon-emakumeen arteko harreman desberdinak... ezagutu zituela. Eta pedagogia lan bat egin nahi izan genuen, bertakoentzat. Ez dut uste irakurle unibertsal bat genuenik buruan, gure lagun euskaldunentzat idazten genuen.
'Egunero hasten delako' izan daiteke horren isla?
Bai, adibide bat da. Pertsonaiak kanpotarrak dira, abortoaz dihardu... Bertakoei kanpoan zegoena erakusteko saiakera bat izan zen. Horregatik, ez dakit nik suitzar batentzat baliorik izango zuen. Eta hurrengo pausoa bertakoaz kanpora begira hitz egitea izan zen.
Zelanbait 'Ehun metro'-n egin zenuena, eta 'Hamaika pauso'-n ere. Ida-tzi duzun lanik onena da azken hau?
Nik uste dut Ene Jesusen dagoela neure txispa, bertara iritsi bainin-tzen hainbeste denbora isilik egon ondoren. Gainera, oso Beckettianoa da, baina Beckett sekula irakurri gabeko batek idatzia. Aurrerago bai, aurrerago irakurri nuen, eta konturatu nintzen bere ibilbide berbera egin nuela.
Tradizio irlandarrari helduta, James Joyce-k irakurleak egin beharreko esfortzuaz egiten zuen berba. Zerbait exijitzen diozu zuk liburua har-tzen duenari?
Liburuei aukera bat ematen diegu, eta harrapatzen ez bagaituzte utzi egiten ditugu. Baina badaude liburu batzuk klasikoaren labela dutenak, Joyce-ren Ulises kasu. Eta horiek gustatzen ez bazaizkigu badakigu geure errua dela, liburu onak direla frogatuta baitago. Orduan, liburu horiekin bai egiten dugu esfortzu handia. Azken batean, Joycek zioen bezala, "nik hamar urte eman ditut idazten; zuk eman ditzakezu pare bat urte irakurtzen, ez?". Eta nik, neure mailan, neure kultura eta ibai txiki honetan lortu dudan estatusarekin, gauza bera exijitzen diot irakurleari: esfortzua. Neuk ere egin baitut idazteko.
Zelan ikusten duzu euskal letren egoera egun?
Uste dut orain lehen baino hobeto idazten dela. Baina baita ere ikusten dut lehen oso argi zegoela zer zen literatura eta zer azpi-literatura, eta orain nahastuago dagoela dena. Lehen idazle askok kritikarentzat eta irakurle talde txiki eta elitista batentzat baino ez zuten idazten. Orain, kultura maila zabaldu egin dela, idazleek irakurlego zabal batengana heldu nahi dute. Hala eta guztiz ere, uste dut Euskal Herriak oso literatura lan handiak emango dituela datozen urteotan. Ibai honek bizi izan dituen egoerak hain izan dira bereziak, ibai txiki honek izan dituen kutsadurak hain izan dira bereziak, ibai honi bota zaion zikina hain izan da berezia... ezen bertan sortuko diren oso amuarrain interesgarriak.
Miresten dituzun idazleen artean Baroja aipatu izan duzu maiz. Atzetik datozkizun idazle gazteagoen Baroja sentitzen al zara zu orain?
Asko maite dut Baroja baina idazle bezala ez zen batere nire modukoa: txispa handia zuen baina ez zen batere zorrotza, nora helduko zen jakin gabe idazten zuen. Beste modu batera nahiago nuke nik gazteengana heldu. Gehiago nahi nuke literatura ondradu bat egiteagatik heltzea. Norberak egin behar duena kanpotik baldintzatua izan gabe egitea, merkatuan pentsatu gabe. Horrek ez dizu lan on bat egitea ziurtatzen, baina askatasuna ematen dizu zu zeu izateko.
Ondradua da, beraz, Ramon Saizarbitoria idazlea?
Askotan gaizki interpretatzen bada ere, lotsa ematen dit idazle naizela esateak. Liburu bat idatzi duen edozein al da idazle? Idazle izatea ez da bakarrik hitzak kateatzea, beste zerbait da. Flaubert, Joyce, Hugo... Horiek ziren benetako idazle handiak. Badaude hala ere, txikiak izanda ere, benetako idazleak ere badirenak, eta horiek handien ardurak dituzte. Eta ni idazle txiki izan naiteke, baina neure ditudan angustiak handiek zituztenak bezalakoak dira. Beraz, txikia izanik ere, benetazko idazlea naizela uste dut. Ibai txiki honetako benetazko idazle bat. Eta berriro diot: ibai honek oso gauza handiak emango ditu.